.png){kind=small}
Przegląd i analiza wybranych konfliktów oraz sporów w regionie Azji w 2025 roku
- 18 mar
- 27 minut(y) czytania
Autorzy: Kalina Bulkowska, Ching-Yu Cheng, Michał Grabiński, Kaja Neyman, Emilia Rybińska
Indie i Pakistan – Kalina Bulkowska
Wstęp
Konflikt pomiędzy Indiami a Pakistanem ma charakter trwały i sięga roku 1947, w którym kolonialne Indie Brytyjskie zostały podzielone na dwa państwa – Indie (większość hinduistyczna i sikhijska) i Pakistan (większość muzułmańska). Spór o terytorium Kaszmiru stanowi centralny punkt tego konfliktu dwustronnego, będąc zarzewiem licznych napięć, kryzysów i otwartych konfrontacji zbrojnych w ciągu ostatnich siedmiu dekad. W 2025 roku doszło do jednej z najpoważniejszych eskalacji militarnych od czasu wojny o Kargil w 1999 roku, która – choć ograniczona czasowo – doprowadziła do intensywnej wymiany ognia, użycia nowoczesnych systemów uzbrojenia oraz wzrostu napięć w regionie oraz na arenie międzynarodowej. Niniejszy artykuł ma na celu analizę przyczyn, przebiegu oraz skutków tej eskalacji, ze szczególnym uwzględnieniem wydarzeń kwietnia i maja 2025 roku.
Historyczne uwarunkowania sporu
Od momentu uzyskania niepodległości przez Indie i Pakistanu, spór o Kaszmir stanowi fundament relacji między obydwoma państwami. Linia kontroli (Line of Actual Control – LAC) dzieli sporne terytorium, lecz nie eliminuje źródeł napięć, które objawiają się sporadycznymi starciami zbrojnymi, incydentami dyplomatycznymi i wzajemnymi oskarżeniami o wsparcie dla ugrupowań zbrojnych operujących w regionie. Konflikt ten ma charakter wielowymiarowy – polityczny, religijny i strategiczny – oraz nabiera dodatkowej wagi ze względu na dysponowanie przez obydwa państwa bronią atomową, co wprowadza czynnik odstraszania i ryzyko niekontrolowanej eskalacji.
Bezpośrednie źródło eskalacji w 2025 roku
Kryzys z pierwszej połowy 2025 roku został bezpośrednio zapoczątkowany brutalnym atakiem terrorystycznym, który miał miejsce 22 kwietnia 2025 roku w miejscowości Pahalgam w indyjskiej części Kaszmiru. Zamachowcy zabili co najmniej 25–26 osób, głównie cywilów i turystów, po czym Indie natychmiast oskarżyły Pakistan o wspieranie sprawców tego ataku, w celu destabilizacji regionu. Pakistan oficjalnie zaprzeczył udziałowi państwa w akcji terrorystycznej, jednak oskarżenia te wygenerowały natychmiastowy wzrost napięć i przygotowań militarnych po obu stronach granicy.
Operacja „Sindoor” i otwarta konfrontacja
W odpowiedzi na zamach z 22 kwietnia 2025 roku, rząd Indii zdecydował o podjęciu działań militarnych przeciwko Pakistanowi. W nocy z 6 na 7 maja 2025 roku Indyjskie Siły Powietrzne rozpoczęły operację o kryptonimie „Sindoor”, w ramach której przeprowadzone zostały naloty na dziewięć celów na obszarze Pakistanu i administrowanego przez Pakistan Kaszmiru. Dywersyfikacja celów obejmowała zarówno instalacje terrorystyczne, jak i obiekty w Pendżabie, co stanowiło istotne poszerzenie zasięgu działań poza dotychczasowy obszar sporów przygranicznych. Indyjskie władze utrzymywały, że operacja miała charakter precyzyjnej akcji przeciwko „infrastrukturze terrorystycznej”, która miała być powiązana z zamachem w Pahalgamie, choć Pakistan stanowczo zaprzeczył tym twierdzeniom.
W odpowiedzi na naloty Indii, siły pakistańskie podjęły działania obronne oraz ograniczone kontruderzenia, m.in. z wykorzystaniem konwencjonalnych systemów rakiet krótkiego zasięgu i dronów bojowych. Obie strony twierdziły, że zestrzeliły samoloty przeciwnika bądź odparły ataki, co dodatkowo wzmacniało narrację o intensywności starć.
Charakter militarnej konfrontacji
Konfrontacja z maja 2025 roku wyróżniała się użyciem nowoczesnego uzbrojenia, w tym systemów rakietowych o różnym zasięgu oraz bezzałogowych statków powietrznych. Po raz pierwszy od wielu lat konflikty indyjsko-pakistańskie objęły szeroki zakres działań powietrznych, z udziałem myśliwców, rakiet manewrujących oraz intensywną wymianą ognia wzdłuż wcześniej wspomnianej linii kontroli. Ten wymiar wskazuje na dramatyczny wzrost potencjału militarnego i gotowości taktycznej obydwu stron, ale również na wyraźne ryzyko błędnej oceny intencji oraz przygotowania przeciwnika i niezamierzonej eskalacji.
Faza deeskalacji i rola międzynarodowa
Po kilku dniach intensywnej wymiany ognia, uzgodniono zawieszenie broni, które weszło w życie 10 maja 2025 roku. W procesie deeskalacji kluczową rolę odegrały interwencje dyplomatyczne państw trzecich, m.in. Stanów Zjednoczonych, Francji, czy też Rosji, które potępiły terroryzm, jednocześnie wzywając obie strony do zakończenia konfliktu, oraz organizacji międzynarodowych, np. Unii Europejskiej, które naciskały na obie strony konfliktu w celu powstrzymania dalszych działań wojskowych. Zawieszenie broni zakończyło ten krótki, lecz znaczący epizod konfrontacji, mimo że obie strony nadal utrzymują wzajemne podejrzenia i nieufność.
Konsekwencje bilateralne
Kryzys z maja 2025 roku pogłębił istniejące antagonizmy pomiędzy Indiami a Pakistanem. Choć wymiana ognia trwała krótko, to jej intensywność i zakres działań zbrojnych doprowadziły do licznych strat materialnych oraz ofiar cywilnych i wojskowych po obu stronach. Ponadto, eskalacja ta ponownie uwidoczniła trudności w zarządzaniu konfliktem w warunkach istnienia arsenału atomowego – ryzyko eskalacji do poziomu szeroko zakrojonej wojny z użyciem nowoczesnej broni pozostaje jednym z kluczowych elementów wpływających na bezpieczeństwo w regionie.
Wpływ na sytuację regionalną i globalną
Konflikt indyjsko-pakistański ma również szerokie implikacje polityczne wykraczające poza Azję Południową. Jako iż oba państwa dysponują bronią atomową i istotnymi siłami konwencjonalnymi, ich konflikt potencjalnie może wpłynąć na stabilność szerszego regionu Azji i Pacyfiku oraz globalne mechanizmy bezpieczeństwa. Wydarzenia z kwietnia i maja 2025 roku znów podkreśliły konieczność istnienia skutecznych narzędzi zapobiegania kryzysom oraz roli dyplomacji wielostronnej w zarządzaniu tego typu napięciami.
Zakończenie
Eskalacja konfliktu indyjsko-pakistańskiego w kwietniu i maju 2025 roku stanowi znaczący epizod w historii dwustronnych stosunków między Indiami a Pakistanem oraz współczesnych konfliktów zbrojnych. Bezpośrednio wywołana brutalnym atakiem terrorystycznym, przekształciła się w krótkotrwałą, lecz dynamiczną konfrontację z użyciem zaawansowanych systemów uzbrojenia, co uwidoczniło realne ryzyko destabilizacji regionu oraz konieczność aktywnej roli społeczności międzynarodowej w zapobieganiu dalszym eskalacjom. Choć formalne zawieszenie broni przywróciło względny spokój, fundamentalne kwestie konfliktu – spór o Kaszmir i wzajemna nieufność – nadal pozostają nierozstrzygnięte, otwierając pole do możliwych przyszłych kryzysów.
Bibliografia
Al Jazeera. (2025, May 14). What did India and Pakistan gain and lose in their military standoff? https://www.aljazeera.com/news/2025/5/14/what-did-india-and-pakistan-gain-and-lose-in-their-military-standoff
Hussain, E. (2019). India–Pakistan relations: Challenges and opportunities. Journal of Asian Security and International Affairs, 6(1), 82–95. https://doi.org/10.1177/234779701882396 4
Krytyka Polityczna. (2025, May 7). Indie kontra Pakistan: Eskalacja konfliktu między nuklearnymi rywalami. https://krytykapolityczna.pl/swiat/indie-kontra-pakistan-eskalacja-konfliktu-miedzy-nuklearnymi-rywalami/
Kuszewska, A. (2013). Indie i Pakistan w stosunkach międzynarodowych. Difin.
Menon, S. (2016). Indie i geopolityka Azji. Przeszłość, teraźniejszość. Nowa Konfederacja.
Polski Instytut Spraw Międzynarodowych. (2025, May 9). Eskalacja konfliktu Indii i Pakistanu. https://pism.pl/publikacje/eskalacja-konfliktu-indii-i-pakistanu
Chiny a Tajwan w 2025 r. – merytoryczna konfrontacja w warunkach zimnego pokoju - Ching-Yu Cheng
Wstęp: przemiana zimnego pokój
W 2025 r. stosunki między Chinami a Tajwanem pozornie utrzymywały się w stanie „zimnego pokoju” bez wybuchu pełnego konfliktu zbrojnego, jednak ich podstawowa struktura uległa znaczącej transformacji jakościowej. W porównaniu z dotychczasowymi wzorcami interakcji opartymi na deklaracjach politycznych, symbolicznym odstraszaniu militarnym i niejednoznacznych strategiach, Komunistyczna Partia Chin (KPCh) stopniowo zmieniła swoją politykę wobec Tajwanu, przechodząc od teoretycznych dyskusji do konkretnych działań operacyjnych w 2025 r. Ze swojej strony Tajwan interpretuje tę zmianę jako wysoce zintegrowaną formę „presji hybrydowej”. Opierając się głównie na oficjalnych oświadczeniach Chin i Tajwanu, badaniach naukowych i raportach prasowych, niniejszy artykuł przedstawia przegląd kluczowych wydarzeń w stosunkach między Chinami a Tajwanem w 2025 r. i wyjaśnia, w jaki sposób obie strony weszły w bardziej konkretną i bardziej ryzykowną fazę konfrontacji w ramach zimnego pokoju.
Perspektywa Tajwanu: materializacja presji hybrydowej z ChRL
Z perspektywy władz na Tajwanie i środowiska akademickiego rok 2025 stanowi moment, w którym taktyka nacisku KPCh wobec Tajwanu osiągnęła najbardziej konkretną i ekstremalną formę. Jej działania wykroczyły poza symboliczne zastraszanie, stopniowo przekształcając się w namacalne polityki i operacje.
Na poziomie prawnym i administracyjnym KPCh wdrożyła wiele konkretnych środków w celu ustanowienia podstaw „faktycznej kontroli” nad Tajwanem. Przykłady obejmują wydanie nakazu aresztowania tajwańskiego ustawodawcy Shen Boyanga oraz jednostronne ustanowienie obchodów „Dnia Wyzwolenia Tajwanu”, które władze tajwańskie postrzegają jako próby zinstytucjonalizowania narracji „jednych Chin”. Na arenie międzynarodowej KPCh nieustannie angażuje się w jednostronne interpretacje i zniekształcanie rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 2758, dążąc do stworzenia fikcji prawnej, że „Tajwan należy do Chin” w społeczności międzynarodowej.
Pod względem militarnym działania Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej (ChALW, ang. PLA) skierowane przeciwko Tajwanowi w 2025 r. nie tylko stały się częstsze, ale także zbliżyły się do bardziej realistycznych scenariuszy bojowych. W ciągu całego roku liczba wtargnięć samolotów PLA do przestrzeni powietrznej Tajwanu nadal rosła, przy czym znacznie wzrósł odsetek samolotów przekraczających linię środkową Cieśniny Tajwańskiej. Pod koniec roku w ramach ćwiczeń okrążających Tajwan „Sprawiedliwa Misja 2025” strefy szkoleniowe zbliżyły się do linii podstawowej morza terytorialnego Tajwanu i skutecznie odcięły wiele międzynarodowych szlaków transportowych, zmuszając liczne loty do zmiany trasy. Manewry te zostały uznane przez Tajwan za ćwiczenia z użyciem ostrej amunicji symulujące quasi-blokadę.
Ponadto w 2025 r. znacznie nasiliły się działania w szarej strefie. W wodach otaczających Tajwan doszło do serii incydentów związanych z sabotażem kabli podmorskich, a w niektórych przypadkach chińskie lub zagraniczne statki wykazywały podejrzane wzorce nawigacyjne. Był to pierwszy przypadek, kiedy bezpieczeństwo komunikacji i infrastruktura krytyczna zostały w szerokim zakresie włączone do zakresu konfrontacji bezpieczeństwa między Chinami a Tajwanem. W odpowiedzi na te wydarzenia prezydent Lai Ching-te zwołał szereg spotkań wysokiego szczebla poświęconych bezpieczeństwu narodowemu, proponując kompleksowy plan obejmujący 17 środków zaradczych. Strategia ta koncentruje się na „wzmocnieniu zdolności obronnych kraju” i „ustanowieniu demokratycznych mechanizmów obronnych” jako podstawowej odpowiedzi politycznej na wieloaspektowe zagrożenia ze strony ChRL.
Perspektywa ChRL: postęp integracji pod przywództwem i odstraszaniem prawnym
W przeciwieństwie do narracji kryzysowej Tajwanu, władze Komunistycznej Partii Chin przyjęły bardzo proaktywną i pozytywną interpretację stosunków między Chinami a Tajwanem na rok 2025. Biuro ds. Tajwanu uznało ten rok za kluczowy etap „budowania energii i gromadzenia sił na rzecz zjednoczenia narodowego”, podkreślając, że ChRL zdecydowanie przejęła inicjatywę i kontrolę nad rozwojem stosunków między Chinami a Tajwanem.
W zakresie wdrażania polityki Komunistyczna Partia Chin konsekwentnie dąży do zintegrowanego rozwoju, stosując konkretne zachęty gospodarcze i instytucjonalne, aby przyciągnąć obywateli Tajwanu. Na przykład wprowadziła zwolnienia z opłat za wydanie certyfikatów obywatelstwa tajwańskiego oraz ulgi transportowe dla „osób odwiedzających po raz pierwszy”, jednocześnie rozszerzając mechanizmy wymiany młodzieży i przemysłowej. Jednocześnie działania związane z Tajwanem zostały formalnie włączone do propozycji 15. planu pięcioletniego KPCh, wraz z ciągłym rozwojem „Strefy demonstracyjnej zintegrowanego rozwoju Fujian-Tajwan”. Inicjatywa ta głosi „równe traktowanie” tajwańskich rodaków i przedsiębiorstw, mając na celu wzmocnienie zależności gospodarczych i społecznych.
Jednak te łagodne działania polityczne są realizowane równolegle z surowymi środkami prawnymi. W dwudziestą rocznicę wejścia w życie ustawy antysecesyjnej Komunistyczna Partia Chin publicznie potwierdziła odstraszającą funkcję tej ustawy wobec „niepodległości Tajwanu” i nadal rozszerzała listę „upartych zwolenników niepodległości Tajwanu”. Na początku 2026 r. lista ta obejmowała już 14 osób, a wśród nowych wpisów znaleźli się obecni i byli urzędnicy rządowi z Tajwanu. Ponadto ChRL zintensyfikowała działania mające na celu mobilizację opinii publicznej i kulturalnej, nakłaniając tajwańskich artystów pracujących w Chinach kontynentalnych do rozpowszechniania w mediach społecznościowych haseł politycznych, takich jak „chińska prowincja Tajwan”. Ma to na celu osłabienie poczucia suwerenności Tajwanu w sferze dyskursu publicznego. Ogólnie rzecz biorąc, Chiny postrzegają rok 2025 jako kluczowy moment dla znacznego przyspieszenia procesu zjednoczenia, przy jednoczesnym uniknięciu kosztów wojny na pełną skalę.
Analiza syntetyczna i wnioski: spirala wrogości oraz kluczowe punkty obserwacyjne
Z obu perspektyw stosunki przez Cieśninę Tajwańską w 2025 r. wykazują wyraźną „spiralę wrogości”. Z jednej strony ChRL eskaluje presję za pomocą środków militarnych i prawnych, z drugiej zaś działania te zmniejszają atrakcyjność jej polityki integracyjnej, wzmacniając jednocześnie postawę obronną i spójność polityczną społeczeństwa tajwańskiego, co prowadzi do utrwalenia wzajemnej wrogości. W kontekście zwiększonej niepewności w stosunkach między Stanami Zjednoczonymi a Chinami oraz w środowisku bezpieczeństwa Indo-Pacyfiku wzrasta ryzyko błędnych ocen w relacjach między Chinami a Tajwanem.
W tym kontekście lokalne wybory samorządowe na Tajwanie w 2026 roku stają się istotnym punktem odniesienia dla obserwacji przyszłego kierunku relacji przez Cieśninę Tajwańską. Wybory te choć mają charakter miejski i nie wpływają bezpośrednio na sukcesję w rządzie centralnym, są często postrzegane przez Pekin jako kluczowy barometr pozwalający ocenić nastroje społeczne na Tajwanie i poparcie dla jego podejścia do sprawowania rządów. Polityczny charakter samorządów lokalnych wpływa na zakres działania polityki „zintegrowanego rozwoju” Chin. Okres politycznego zastoju po wyborach często stanowi dla partii krytyczny moment, w którym dostosowuje ona intensywność swoich działań wobec Tajwanu, co ma duże znaczenie strategiczne.
Podsumowując, stosunki między Chinami a Tajwanem w 2025 r. charakteryzują się nasiloną konfrontacją bez otwartej wojny: z punktu widzenia Tajwanu stanowi to walkę obronną przed wielowymiarowymi zagrożeniami; z punktu widzenia Chin jest to przełomowy rok w procesie zjednoczenia, przechodzącym od symboliki do praktycznej realizacji. Bez skutecznych mechanizmów komunikacji i zarządzania ryzykiem ten strukturalny antagonizm może nadal eskalować.
Bibliografia
Biuro ds. Tajwanu przy Radzie Państwa ChRL. (2026, January 7). Podsumowanie rozwoju relacji przez Cieśninę Tajwańską w 2025 roku. China Review News. https://hk.crntt.com/doc/1071/5/8/7/107158710.html
British Broadcasting Corporation (BBC). (2025, January 6). Wypadek czy „szara strefa”? Dlaczego uszkodzenia podmorskich kabli Tajwanu wywołały intensywną debatę. https://www.bbc.com/zhongwen/articles/cdek81k2x79o/trad
British Broadcasting Corporation (BBC). (2025, June 12). Pierwsza sprawa karna dotycząca uszkodzenia podmorskich kabli Tajwanu: chiński kapitan skazany na trzy lata więzienia. https://www.bbc.com/zhongwen/articles/cdd2jjjn9n4o/trad
Centralna Agencja Informacyjna (CNA). (2026, January 15). Strategia „jednych Chin” wobec Tajwanu: przejście od narracji do działań o ograniczonej skuteczności. https://www.cna.com.tw/news/acn/202601150334.aspx
Chiu, C.-C. (邱垂正). (2025, December 25). Sytuacja w relacjach przez Cieśninę Tajwańską w 2025 roku: skrajna presja ze strony KPCh i budowa demokratycznego systemu obrony. Radio Taiwan International. https://www.rti.org.tw/programnews?uid=4&pid=93561
Institute for National Defense and Security Research (INDSR). (2025, January 10). Analiza i rekomendacje dotyczące częstych uszkodzeń podmorskich kabli komunikacyjnych Tajwanu. https://indsr.org.tw/focus?uid=11&pid=2762&typeid=34
Institute for National Defense and Security Research (INDSR). (2025, April). Analiza kontrowersji wokół polityki KPCh wobec Tajwanu podczas chińskich „dwóch sesji” w 2025 roku (raport badawczy). https://indsr.org.tw/uploads/indsr/files/202504/42f45771-5fe3-4130-8820-339b477d650e.pdf
Taiwan Thinktank. (2025, December 31). Tajwan między presją wewnętrzną i zewnętrzną: rok 2025 zakończony w cieniu ćwiczeń wojskowych. https://voicettank.org/20251231-1/
Udział Korei Północnej w rosyjskiej agresji na Ukrainę – Michał Grabiński
Po rozpoczęciu przez Rosję pełnoskalowej inwazji na Ukrainę jedynie niewielkie grono państw zdecydowało się otwarcie poprzeć działania Moskwy. Byli to generalnie aktorzy znacznie uzależnieni od relacji z Federacją Rosyjską w kwestiach gospodarczych, militarnych i politycznych tacy jak Białoruś, Syria czy właśnie Korea Północna. Podstawowym zagrożeniem dla przetrwania totalitarnego reżimu w Pjongjangu, są Stany Zjednoczone i ich sojusznicy promujący wizję liberalnego ładu międzynarodowego. Korea Południowa, Japonia i USA stanowią na równi, największych rywali dla Korei Północnej. Pjongjang mógł przyjąć postawę podobną do Chin, ograniczając się do niekrytykowania działań Rosji, jakkolwiek dostrzegł szansę na znaczne zbliżenie z Moskwą, które przyniesie korzyści obu stronom. Po porażkach rosyjskich sił zbrojnych w 2022 roku okazało się, że przemysł zbrojeniowy Rosji nie jest w stanie zaspokoić potrzeb armii. Jednym z takich deficytowych obszarów była produkcja amunicji artyleryjskiej. W tym obszarze rozpoczęła się pogłębiona współpraca militarna koreańsko-rosyjska, przemysł zbrojeniowy Korei Północnej, jako jeden z niewielu na świecie, może dostarczyć Rosji znaczne ilości amunicji odpowiedniej dla poradzieckich systemów artyleryjskich. Pjongjang dostarczył do maja 2025 roku blisko 6 milionów sztuk amunicji, a dostawy są kontynuowane. W czerwcu 2024 roku Władimir Putin podczas wizyty w Korei Północnej podpisał z Kim Dzong-unem „układ o partnerstwie strategicznym”. Umowa zakłada pogłębienie współpracy we wszystkich kluczowych dla bezpieczeństwa sektorach gospodarczych (w tym atomowym), a także kluczową dla kwestii poruszonej w tym artykule, wzajemną pomoc w przypadku agresji na terytorium, któregoś z sygnatariuszy.
W sierpniu 2024 roku siły ukraińskie wtargnęły na terytorium Federacji Rosyjskiej w obwodzie kurskim. Pjongjang oficjalnie wypełniając postanowienia traktatu z czerwca 2024 roku, zdecydował się wysłać żołnierzy na pomoc Rosji. Zimą 2024-2025 co najmniej kilka tysięcy Koreańczyków wzięło udział w rosyjskiej kontrofensywie w obwodzie kurskim, która po ciężkich walkach i znacznych stratach obu stron zakończyła się wyparciem sił ukraińskich w marcu 2025 roku z uznawanego międzynarodowo terytorium Federacji Rosyjskiej.
Po pierwsze należy zwrócić uwagę na korzyści jakie osiągnęła Korea Północna biorąc udział w konflikcie na Ukrainie. Totalitarny reżim w Pjongjangu zyskuje w ten sposób ogólne gwarancje bezpieczeństwa, zwiększając szanse swojego przetrwania w przypadku dalszej eskalacji globalnego konfliktu. Istotniejsze jednak dla krótkoterminowego interesu KRLD jest jednak doświadczenie jakie armia uzyskuje biorąc udział w walkach na Ukrainie. Północnokoreańskie siły zbrojne od czasu wojny koreańskiej nie miały sposobności brać udziału w nowoczesnym konflikcie zbrojnym. Starcia z siłami ukraińskimi i szkolenie na rosyjskich poligonach umożliwia Koreańczykom przywiezienie do kraju doświadczenia bojowego w konflikcie podobnym do tego, jakiego Pjongjang może spodziewać się w przyszłości na Półwyspie Koreańskim. Wojna na Ukrainie jest bogata w użycie wszelkich nowoczesnych technologii i pozwala siłom Korei Północnej nabyć zdolności do radzenia sobie z nowymi środkami takimi jak drony, czy ewoluujące taktyki piechoty. Przebieg walk w obwodzie kurskim ukazał, że amia KRLD potrzebuje szerokich innowacji. Koreańczycy nacierając na ukraińskie pozycje z wykorzystaniem taktyk przypominających bitwy pierwszej wojny światowej, udowodnili dalekie zacofanie własnej myśli wojskowej. Własne doświadczenia jak i obserwacja sił rosyjskich pozwoli jednak na pewno na wyciągnięcie wniosków. Około 12 tysięcy koreańskich żołnierzy może stanowić bazę instruktorów dla reszty armii KRLD, równocześnie przetestowano w warunkach kilkaset rodzimych systemów artyleryjskich towarzyszących piechocie.
Równocześnie Rosja, w zamian za pomoc, przekazuje Korei Północnej własne technologie, takie jak systemy przeciwlotnicze czy wsparcie przy budowie nuklearnych okrętów podwodnych, szczególnie te drugie mogą w przyszłości znacznie wpłynąć na równowagę sił w regionie i zagrozić nie tylko Korei Południowej, ale także Japonii.
Nie można także zapomnieć, że ostateczny odwrót sił ukraińskich z terytorium Federacji Rosyjskiej pozwolił reżimowi w Pjongjangu ogłosić sukces operacji, przedstawiając własne działania jako kluczowy wkład w obronę terytorium sojusznika. Żołnierze walczący w Rosji przemaszerowali podczas parady wojskowej w stolicy Korei Północnej jako zwycięzcy w akompaniamencie melodii rosyjskiej pieśni wojskowej „Służyć Rosji”. Kanały informacyjne w KRLD ukazały udział kraju w walkach jako kluczowy dla całego konfliktu, zdecydowanie przeceniając znaczenie całej operacji, a najważniejszych postępów (odbicie Sudży) dokonali Rosjanie. Równocześnie także strona rosyjska uznała potwierdzenie sojuszu łączącego oba państwa. Jednocześnie całkowicie przemilczano kwestię krwawych strat, które mogły wynieść nawet 4000 rannych i poległych pośród Koreańczyków.
Federacja Rosyjska dzięki wsparciu Korei Północnej uzyskała przede wszystkim wspomnianą amunicję artyleryjską, której produkcję usiłuje rozpaczliwie zwiększyć od początku inwazji na Ukrainę. Mimo, że koreańscy żołnierze nie stanowili istotnej siły w zmaganiach z armią ukraińską, pozwolili oni Moskwie zaoszczędzić własnej siły żywej i sprzętu. W ramach umów zawartych z KRLD podjęto także współpracę w zakresie leczenia rannych rosyjskich żołnierzy, wielu z nich jest aktualnie kierowanych do koreańskich sanatoriów w celu rekonwalescencji, co umożliwia pewne zmniejszenie kosztów ponoszonych przez Rosję.
Samo podpisanie „umowy o partnerstwie strategicznym” mogło nie mieć większego znaczenia, jakkolwiek fakt włączenia się KRLD do konfliktu po stronie Rosji świadczył o jej realnym obowiązywaniu i wejściu współpracy koreańsko-rosyjskiej na nowy poziom. Dotychczas izolowana Korea Północna, gdzie nawet państwa jej przychylne unikały bezpośredniego wsparcia reżimu, zyskał silnego sojusznika. Główny przeciwnik reżimu w Pjongjangu (Korea Południowa) pozostał jednak nadzwyczaj bierny, gdy rywal zdobywa militarne doświadczenie i pozyskuje nowe technologie. Seul nie zdecydował się odpowiedzieć np. poprzez istotne wsparcie Ukrainy mimo posiadanych środków, ponieważ sprowadza nadal z Rosji znaczne ilości węgla i gazu ziemnego, a także ze względu na problemy wewnętrzne w związku z nieudanym zamachem stanu.
Pomimo braku zdecydowanej reakcji adwersarzy Korei Północnej na udział militarny po stronie Rosji w wojnie z Ukrainą, wydarzenie to musi wpłynąć na stosunki w regionie Pacyfiku. KRLD wyraźnie stanęła przeciwko zachodowi, bardziej zdecydowanie niż np. Chiny. Pjongjang może czuć się jeszcze pewniej prowokując Seul i Tokio rozwojem swojego programu rakietowego mając oficjalnego sojusznika w postaci Rosji, której także zależy na podważaniu pozycji państw należących do szeroko pojętego świata zachodu. Równocześnie rosyjska technologia może przyspieszyć zacofane programy militarne Pjongjangu i zwiększyć zagrożenie dla regionu. Seul ograniczył się jedynie do mało zdecydowanych protestów, jakkolwiek analitycy z Korei Południowej nie pozostają głusi na zacieśnienie relacji Pjongjang-Moskwa w swoich raportach. Napięcia na linii Chiny-USA w 2025 jedynie wzrastały, gdyby miało w przyszłości dojść do otwartego konfliktu, Korea Północna będzie musiała stanąć po stronie Pekinu i Moskwy, a jej zdolności militarne mogą odegrać pewną rolę.
Bibliografia
Chan, R. (2025). Russia gives North Korea nuclear submarine technology: Report. Newsweek. https://www.newsweek.com/russia-gives-north-korea-nuclear-submarine-techn ology-2131662
Cranny-Evans, S. (2025). Brothers in arms: Assessing North Korea’s contribution to Russia’s war in Ukraine. Royal United Services Institute. https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/brothers-arms-assessing-north-koreas-contribution-rus sias-war-ukraine
Dong-Ha, K. (2025). North Korean troops deployed to Russia march in Pyongyang military parade. The Chosun. https://www.chosun.com/english/north-korea-en/2025/10/11/ZMTPP WMHSNAWVKTT3OLHZHSS4E/
Łysiuk, I. (2025). Rosja ogłosiła wyzwolenie Sudży. Podsumowaliśmy siedem miesięcy walk w obwodzie kurskim. Belsat. https://pl.belsat.eu/85570112/rosja-oglosila-wyzwolenie-sudzy-podsumowalismy-siedem-miesiecy-walk-w-obwodzie-kurskim
Rashid, R., & Harding, L. (2025). North Korea’s military is being transformed on the battlefields of Ukraine – so why is Seoul silent? The Guardian. https://www.theguardian.com/world/2025/jul/24/north-koreas-military-is-being-transform
Rodkiewicz, W. (2024). Rosja zawiera sojusz wojskowy z Koreą Północną. Ośrodek Studiów Wschodnich. https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2024-06-20/rosja-zawiera-sojus z-wojskowy-z-korea-polnocna
Szekeres, E. (2025). Hundreds of wounded Russian soldiers treated in North Korea, envoy says. CNN. https://edition.cnn.com/2025/02/11/asia/russia-wounded-soldiers-north-korea-treatment-intl-hnk
Wojna domowa w Mjanmie – zmiany i przegląd wydarzeń – Kaja Neyman
Trwająca od pięciu lat wojna domowa w Mjanmie nie zbliża się ku końcowi. Organizacja Narodów Zjednoczonych i inne podmioty, które niosą pomoc humanitarną niejednokrotnie nawoływały strony konfliktu do zaprzestania walk, by nie pogarszać i tak już trudnej sytuacji krajowej. Niestabilne okoliczności polityczne drastycznie pogarszają poziom życia społeczeństwa i destabilizują gospodarkę. Zasadnym dla rozważenia przebiegu wydarzeń z Mjanmy z ubiegłego roku jest zrozumienie skomplikowanego położenia politycznego i innych uwarunkowań, które uniemożliwiają jakąkolwiek poprawę kraju. Co więcej, koniecznym jest odpowiedzieć na pytanie, z czego wynika niezdolność Mjanmy do zakończenia konfliktu zbrojnego oraz jaki wpływ na przebieg wydarzeń ma społeczność międzynarodowa?
Kraj pod rządami junty wojskowej
Mjanma to państwo, które od 1962 do 2011 objęte było rządami wojskowymi (Ratcliffe, 2025). Wybory z 1990 roku, czyli pierwsze powszechne wybory od zamachu stanu z 1962 roku, pokazały znaczące zwycięstwo Narodowej Ligi na rzecz Demokracji (ang. National League for Democracy, NLD). Jest to centrolewicowa partia, która stanowi główną opozycję polityczną do junty wojskowej. Na jej czele stoi Aung San Suu Kyi, córka Aung Sana odpowiedzialnego za wynegocjowanie niepodległości birmańskiej od Wielkiej Brytanii. Junta, świadoma ograniczonego poparcia społecznego, wiedziała, że musi wprowadzić zmiany, które zagwarantują im nieustanną władzę. Dlatego Konstytucja z 2008 i późniejsze nowelizacje zapewniły ówczesnej władzy kontrolę nad kluczowymi ministerstwami i 25% miejsc w parlamencie (Center for Preventive Action, 2026). Co więcej, artykuł 59 z rozdziału III Konstytucji jasno określa, że prezydent i wiceprezydent, ich małżonkowie, rodzice, dzieci czy małżonkowie dzieci, nie mogą podlegać władzy innego państwa ani być obywatelem kraju innego niż Mjanma (Constitution of the Republic of the Union of Myanmar, 2008, s. 26). Tym samym, wykluczyło to Aung San Suu Kyi do startowania na prezydenta, ponieważ poślubiła ona Brytyjczyka. Podczas wyborów w 2010 roku wygrała promilitarna i skrajnie nacjonalistyczna Związkowa Partia Solidarności i Rozwoju (tłumaczenie własne, ang. Union Solidarity and Development Party, USDP).
Partie opozycyjne zbojkotowały wybory powołując się, że Konstytucja z 2008 roku i dalsze nowelizacje były niedemokratyczne, a sam wynik wyborów sfałszowano. Przenosząc się do kolejnych wyborów z 2015 roku, NLD ponownie odniosło zwycięstwo zajmując 135 na 224 miejsca w Izbie Wyższej i 255 na 440 miejsc w Izbie Niższej (Fisher, 2015). W kolejnych wyborach w listopadzie 2020, NLD zajęło 138 miejsc w Izbie Wyższej i 258 w Izbie Niższej (Walker, 2021, s. 12). Widząc coraz to zanikające wpływy wojska i partii prowojskowych, 1 lutego 2021 Tatmadaw, czyli wojsko Mjanmy przeprowadziło zamach stanu, który trwa do teraz. Obecnie Tatmadaw kontroluje 21% terytorium, a siły rebelianckie 42% (Center for Preventive Action, 2026). Nota Sekretarza Generalnego ONZ A/80/490 z dnia 20 października 2025 podaje, że od 2021 junta zatrzymała prawie 30 tysięcy opozycjonistów politycznych i na ten moment ponad 22 tysiące wciąż jest pozbawionych wolności. Blisko 21,9 miliona mieszkańców wymaga pilnego wsparcia humanitarnego, a 16,7 miliona nie ma zapewnionego bezpieczeństwa żywnościowego (Note by the Secretary-General A/80/490, 2025, s. 3).
W 2024 junta wydała rozporządzenie, które wprowadziło w życie ustawę o powszechnej służbie wojskowej z 2010 roku (UN News, 2024). W konsekwencji obywatele od 18 do 35 (mężczyźni) i 27 roku życia (kobiety) mogą zostać powołani do wojska w ramach poboru (UN News, 2024). Fakt wprowadzenia konskrypcji 3 lata po wszczęciu zamachu stanu może nasuwać wniosek, że siły wojskowe nie przewidziały takiego oporu ze strony społeczeństwa i pomimo swojej przewagi technologicznej nad siłami rebelianckimi, mierzą się ze znacznymi brakami kadrowymi. Council on Foreign Relations w ramach Global Conflict Tracker podaje, że liczebność wojska od początku wojny domowej spadła z 300 tysięcy do 130 tysięcy (Center for Preventive Action, 2026).
Młode osoby, którym grozi pobór do wojska żyją w ciągłym strachu. Z jednej strony nie chcą uczestniczyć w terrorze prowadzonym przez juntę, ale z drugiej strony liczą się z potencjalnymi konsekwencjami dla nich, ich rodzin i społeczności, jeżeli będą oponować. Jakiekolwiek powiązanie z ruchami antywojskowymi, odmówienie pracy w sektorach społecznych, które są kontrolowane przez juntę czy otwarte krytykowanie zamachu stanu może się wiązać z karą więzienia czy innymi represjami fizycznymi lub psychicznymi. W związku z tym, kto mógł opuścić terytorium kraju ten to uczynił. BBC World Service w swoim Asia Specific podcast zapytało się anonimowo jednej Mjanmanki, która emigrowała z kraju ojczystego, dlaczego tak dużo obywateli decyduje się na opuszczenie granic. Zdaniem respondentki ludzie są świadomi, że jakikolwiek opór zamyka im wszelakie formy zarobku. Co więcej, w przypadku gospodarki, która obraca się w stanie wojny domowej, osoby o wysokim wykształceniu posiadają zwiększone możliwości zarobienia za granicą na stanowiskach niewymagających edukacji wyższej niż na swoich docelowych stanowiskach w Mjanmie (BBC World Service, 2026).
Migracje
Mjanma w 2024 roku liczyła 54,5 miliona mieszkańców (World Bank Group). Biuro Regionalne dla Azji i Pacyfiku Wysokiego Komisarza ONZ ds. Uchodźców w swoim raporcie przekazuje, że do końca października 2025 aż 5,19 miliona osób zostało przymusowo przesiedlonych, w tym 3,6 miliona osób miało status uchodźcy wewnętrznego (ang. internally displaced person, IDP) (UNHCR The UN Refugee Agency, 2025, s. 1). Szacowana liczba uchodźców lub tych, co ubiegają się o azyl wyniosła prawie 1,6 miliona (UNHCR The UN Refugee Agency, 2025). Ponad milion uchodźców, którzy obecnie znajdują się w Bangladeszu klasyfikuje się jako bezpaństwowa grupa etniczna Rohingja (USA for UNHCR The UN Refugee Agency, 2026), która zamieszkiwała położony nad Zatoką Bengalską stan Rakhine (Arakan). Obecnie kluczową destynacją dla osób Rohingja to Dystrykt Cox's Bazar w Bangladeszu. Poza tym emigrują do Malezji, Indonezji i Tajlandii. Dnia 24 marca 2025 roku rząd Bangladeszu we współpracy ze 113 partnerami, w tym z agencjami ONZ, wypuścił Wspólny Plan Reagowania na 2025-26 (tłumaczenie własne, ang. 2025–2026 Joint Response Plan, JRP) (UNHCR The UN Refugee Agency, 2025, s. 12). Ma on na celu odpowiedzieć na wyzwania i potrzeby Rohingjów, którzy znajdują się w wyżej wspomnianym Cox’s Bazar i na Bangladeskiej wyspie Bhasan Char. Plan zakłada pięć celów strategicznych, które brzmią:
“1. Dążyć do wczesnej, dobrowolnej i zrównoważonej repatriacji uchodźców Rohingja.
2. Wzmocnić ochronę kobiet, mężczyzn, dziewcząt i chłopców z grupy uchodźców Rohingja.
3. Zapewniać ratującą życie pomoc populacjom znajdującym się w potrzebie.
4. Wspierać dobrostan społeczności przyjmujących, w tym tworzenie źródeł dochodu, zatrudnienie oraz dostęp do podstawowych usług, ze szczególnym uwzględnieniem lokalizacji działań i budowania potencjału.
5. Wzmacniać zarządzanie ryzykiem katastrof oraz przeciwdziałać skutkom zmian klimatu.” (Rohingya Refugee Response Bangladesh, 2025). W rezultacie pomoc o wartości 934,5 milionów dolarów ma zostać udzielona prawie 1,5 milionowi osób o pochodzeniu Rohingja (Rohingya Refugee Response Bangladesh, 2025).
Skrajne ubóstwo i niedożywienie
Nieustannie zmieniająca się dynamika na arenie międzynarodowej pokazuje trend, zgodnie z którym państwa znacząco redukują lub całkowicie rezygnują z funduszy, które odpowiadają za wsparcie humanitarne w takich sytuacjach jak wojna domowa w Mjanmie. Takim przykładem jest między innymi Agencja Stanów Zjednoczonych ds. Rozwoju Międzynarodowego (ang. United States Agency for International Development, USAID), która wypłaciła Mjanmie w 2024 roku 223,5 miliona dolarów. W 2025 roku ta kwota spadła do 170,7 milionów dolarów (U.S. Foreign Assistance, 2026), a finalnie z inicjatywy Prezydenta Donalda Trumpa zamknięto tę agencję 1 lipca 2025. Tym samym, wsparcie finansowe ze strony Stanów Zjednoczonych w ramach USAID zostało całkowicie przerwane.
Michael Dunford, Country Director Mjanmy w ramach Światowego Programu Żywnościowego (ang. World Food Programme, WFP) powiedział: ,,codziennie dostarczamy żywność i pomoc żywieniową w skrajnie trudnych warunkach, ale jesteśmy dramatycznie niedofinansowani” (World Food Programme, 2025). Nawołuje społeczność międzynarodową do działania, by uniknąć pogłębienia konfliktu. WFP estymuje, że w tym roku uda im się pomóc 1,5 z 12,4 milionów osób, które doświadczą skrajnego głodu (World Food Programme, 2026).
Trzęsienie ziemi
Dnia 28 marca 2025 w centralną Mjanmę uderzyło trzęsienie ziemi o magnitudzie 7,7. W nocie Sekretarza Generalnego ONZ A/80/490 z dnia 20 października 2025 dodano, że zabitych zostało ponad 5 tysięcy osób, a 200 tysięcy stało się bezdomnych. Niezbędnym jest zaznaczenie, że niedługo po trzęsieniu rozpoczęła się pora monsunowa, czyli liczne opady i wysoka temperatura przy dużej wilgotności. Infrastruktura wodno-kanalizacyjna i sanitarna po turbulencjach marcowych nie była w stanie zapewnić mieszkańcom możliwości zachowania odpowiedniej higieny. Po trzęsieniu ziemi, junta zadeklarowała dwutygodniowe zawieszenie broni, ale pomimo to odnotowano liczne ataki na cywilów w tym okresie. Nota podaje, że w samym kwietniu 2025, junta przeprowadziła więcej ataków na cele cywilne z użyciem dronów i samolotów wojskowych niż przez poprzednie trzy miesiące razem (Note by the Secretary-General A/80/490, 2025, s. 7). Oprócz wspomnianych ataków, w sposób systematyczny i celowy utrudniała dostarczanie pomocy humanitarnej.
Odpowiedzialność międzynarodowa
Niejednokrotnie państwom, w szczególności tym o dużym znaczeniu dla stosunków międzynarodowych, zarzuca się zapomnienie lub porzucenie społeczeństwa Mjanmy. Powszechna opinia zakłada, że państwa wpływowe powinny wykorzystywać swoje zasoby finansowe i dyplomatyczne w celu zakończenia konfliktów, zwłaszcza w państwach niezdolnych do rozwiązania tych problemów samodzielnie. Rzeczywiście, państwa te zasoby mogą przeznaczyć na pomoc humanitarną, gospodarczą lub militarną, natomiast warto się pochylić nad pytaniem czy owe kraje mają realny interes w Mjanmie? Jakakolwiek interwencja jest mało prawdopodobna z kilku powodów. Po pierwsze nie ma jednoznacznego rozwiązania konfliktu, sytuacja jest na tyle dynamiczna, że ciężko ocenić potencjalny rezultat starć pomiędzy juntą a siłami rebelianckimi. Nie ma również gwarancji czy wygrana bądź przegrana którejkolwiek ze stron zapewni długo wyczekiwaną stabilizację w kraju. Jeżeli junta by wygrała, istnieje spora szansa na pojawienie się ambicji władzy promilitarnej do dążenia do statusu quo ante bellum.
W przypadku porażki junty trudno jednoznacznie określić, która frakcja sił rebelianckich przejęłaby kontrolę nad państwem. Z uwagi na głębokie podziały etniczne istnieje ryzyko, że zamiast stabilizacji mogłoby dojść do eskalacji napięć i wybuchu kolejnego konfliktu wewnętrznego, tym razem pomiędzy poszczególnymi ugrupowaniami opozycyjnymi. Na obecny moment nie ma spoiwa, które jednoczyłoby obywateli, tak jak kiedyś robiła to Aung San Suu Kyi. Brak istnienia potencjalnego rozwiązania, który zagwarantowałby stabilność i zanik jakichkolwiek nadziei Zachodu na powrót na ścieżkę demokratyzacji minimalizuje chęć angażowania się w wojnę. Jeszcze przed zamachem stanu w 2019, podczas zeznania Aung San Suu Kyi przed MTS w sprawie dopuszczenia się aktów ludobójstwa na Rohingja, nie potępiła jednoznacznie zarzutów wobec Tatmadaw. Stwierdziła, że ,,Jeśli popełniono zbrodnie wojenne, będą one ścigane w ramach naszego [Mjanmańskiego] wojskowego systemu sprawiedliwości” (UN News, 2019). Podważyło to ideę na demokratyzację kraju, który pod nowym przywództwem ma poprawić sytuację społeczną i zapewnić wszystkim bezpieczeństwo, równość i prawo do życia. Z aspektów gospodarczych, Mjanma, w szczególności dla Zachodu, nie posiada wysokiego potencjału inwestycyjnego (Peck, 2022).
Nie wolno zapomnieć o najważniejszym sąsiedzie Mjanmy, czyli Chinach. Chiny posiadają duży interes w kontrolowaniu dalszego rozwoju sytuacji w Mjanmie. Zakładając, że każde mocarstwo chce zachować dominację w swojej strefie wpływów, bez zbędnej ingerencji innych kontrahentów, nie jest to w interesie pozostałych państw, aby oddziaływać na Chińskie interesy. Dla Pekinu nie ma znaczenia, która ze stron konfliktu wygra. Wspierają i juntę, poprzez sprzedaż broni, ale również strony rebelianckie, na czyich terenach realizują inwestycje lub występują zasoby naturalne. Od 2023 roku Mjanma stała się dostawcą metali ziem rzadkich, niezbędnych do budowy zaawansowanych technologii. Pekin posiada również swój gazociąg, który rozpoczyna się w stanie Rakhine w Mjanmie i kończy się w prowincji Yunnan w Chinach (Topcu, 2020). Wprowadza to możliwość dywersyfikacji tras i dostaw. Ma to znaczenie strategiczne dla Chin, ponieważ otwiera im to drogę do Zatoki Bengalskiej, Morza Andamańskiego i Oceanu Indyjskiego. Partnerzy ze Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ang. Association of South-East Asian Nations, ASEAN) są związani wewnętrzną zasadą o nieingerencji w sprawy wewnętrzne swoich partnerów (Association of South-East Asian Nations) na mocy Traktatu o wzajemnych stosunkach i współpracy w Azji Południowo-Wschodniej z 1976 roku.
Przyszłość Mjanmy
Od 28 grudnia 2025 roku do 25 stycznia 2026 roku odbywały się trzystopniowe wybory zorganizowane przez podmioty promilitarne. Jej przedstawiciele zadeklarowali, że wybory będą wolne i sprawiedliwe, ale również będzie to dla Mjanmy ,,powrót do demokracji i normalności” (South China Morning Post, 2026). Zaprzeczeniem tego założenia jest fakt, że NLD wraz z pozostałymi 40 partiami o demokratycznym programie politycznym nie zostało dopuszczonych do kandydowania (Kugiel, 2026). Wszystkie partie, które pojawiły się na kartach wyborczych są albo całkowicie kontrolowane przez juntę, albo mają prowojskowe poglądy. Rejestracja wyborcza, przeprowadzona w 2024 roku nie objęła 19 z 51 milionów obywateli kraju (Kugiel, 2026). Tylko 263 z 330 okręgów zostało uwzględnionych w głosowaniu (Mishra, 2026), tym samym wykluczając 67 z nich. Nie budzi zaskoczenia, iż wykluczone okręgi pozostają pod kontrolą sił rebelianckich, a nie junty. Kolejnym aspektem jest sytuacja członków grupy etnicznej Rohingja, którzy nie mają obywatelstwa i tym samym są automatycznie odsunięci od możliwości głosowania. Dane udostępnione do końca stycznia 2026 wskazują, że USDP wygrało 232 z 263 miejsc w Izbie Niższej i 109 z 157 miejsc w Izbie Wyższej (Reuters, 2026). ONZ podaje również, że podczas wyborów 170 cywilów zostało zabitych (Reuters, 2026).
Motywacją junty było potwierdzenie prawowitości sprawowanych przez nią rządów, w szczególności w oczach państw zachodnich. Co więcej, chodziło o pokazanie, że obecna władza jest silna i ma niepodważalną dominację. Organizacja wyborów w 2025 roku miała stanowić sygnał, że reżim wojskowy respektuje obowiązujące normy prawne, oferując obywatelom formalną możliwość oddania głosu w regularnym, pięcioletnim cyklu. Ich zwycięstwo miało zapewnić uwiarygodnienie tej władzy jako uznawanej przez społeczeństwo, a tym samym służyć jej legitymizacji. Duża część społeczeństwa zrezygnowała z udziału w wyborach, co pokazuje frekwencja w wysokości 52% po grudniowej turze (South China Morning Post, 2026), gdzie dla porównania w wyborach 2015 i 2020 wynosiła ona około 70% (Reuters, 2025). Choć bojkot ten miał charakter aktu sprzeciwu wobec reżimu, w praktyce nie wyeliminował on udziału wyborców popierających juntę. Mimo to, był to jasny sygnał do społeczności międzynarodowej, że ci obywatele nie uznają Tatmadawu i generała Min Aung Hlainga, czyli głównodowodzącego Sił Zbrojnych. ONZ zadeklarował te wybory jako upozorowane oraz sfałszowane i apeluje do swoich członków o nieuznawanie wyników wyborów. ASEAN również odrzucił wynik wyborów. Parlamentarzyści ASEAN na rzecz Praw Człowieka (tłumaczenie własne, ang. ASEAN Parliamentarians for Human Rights, APHR) apelują do Filipin, które przewodniczą ASEAN-owi w roku 2026 o stabilizację regionu. Dodatkowo, APHR nawołuje do wywarcia nacisku na Mjanmański reżim wojskowy w celu ułatwienia dostarczania pomocy humanitarnej, uwolnienie więźniów politycznych oraz pociągnięcie osoby naruszające prawa człowieka do odpowiedzialności (ASEAN Parliamentarians for Human Rights, 2026). Rosja i Chiny uznały wynik wyborów.
Powracając do pociągania do odpowiedzialności karnej za zbrodnie o charakterze humanitarnym, od 12 stycznia 2026 przez kolejne trzy tygodnie Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości (MTS) prowadził przesłuchania w sprawie Gambia vs Mjanma. Sprawa została wniesiona przez Gambię 11 listopada 2019 roku w imieniu 57 członków Organizacji Współpracy Islamskiej (ang. Organisation of Islamic Cooperation, OIC). Powód zaskarżył pozwanego o dopuszczenie się aktów ludobójstwa na Rohingja w latach 2016-2017 oraz tym samym złamanie Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa z 1948 roku, którą Mjanma podpisała i ratyfikowała. 29 stycznia 2026 MTS ogłosił, że rozpoczął obrady, a ich wynik zostanie ujawniony na posiedzeniu publicznym w ,,odpowiednim czasie” (Independent Investigative Mechanism for Myanmar). Pomimo że wynik postępowania pozostaje niepewny, sam fakt wniesienia sprawy i jej rozpatrywania przez MTS, stanowi istotny sygnał, iż sprawcy przestępstw wobec ofiar wydarzeń z lat 2016-17 mogą zostać pociągnięci do odpowiedzialności prawnej. Ponadto postępowanie to może zainicjować szerszy proces identyfikowania i ścigania osób naruszających prawa człowieka, zwłaszcza po 2021 roku. Potencjalnie może przyczynić się to do poprawy sytuacji humanitarnej, choć jakiekolwiek efekty nastąpiłyby dopiero po wielu latach. Pytaniem, na które nie ma na ten moment odpowiedzi, jest jak w perspektywie tego okresu będzie kształtować się sytuacja polityczna i społeczna w Mjanmie.
Podsumowanie
Charakterystyka wojny domowej w Mjanmie i jej złożoność na wielu poziomach pokazują, że nie ma scenariusza, który jednoznacznie gwarantowałby stabilną sytuację polityczną i ogólną poprawę życia w kraju. Ilość czynników, które jednocześnie uderzają we wszystkie sektory życia w kraju uniemożliwiają dalszy progres. Ograniczenie wsparcia finansowego, utrudnienia z dostarczeniem pomocy humanitarnej i katastrofy naturalne nieubłaganie spowalniają wprowadzenie stanu równowagi do społeczeństwa. Przez ilość konfliktów na świecie, sytuacja w Mjanmie nie jest wystarczająco ,,bliska”, w szczególności dla obywateli państw zachodnich i tym samym jest marginalizowana. Brak wystarczającej wiedzy i omówienia przyczyn, przebiegu i skutków konfliktu nie sprzyja podejmowaniu przez podmioty prywatne inicjatyw inwestycyjnych w obszarze działań humanitarnych.
Zważając, że Mjanma jest od dekad uwikłana w konflikcie polityczno-etnicznym, a od pięciu lat w stanie wojny domowej, wymagałoby to całkowitej modyfikacji wizji na przyszłość państwa. Sugerowanym by było zorganizowanie sondy przez bezstronną i powszechnie uznaną organizację międzynarodową w celu zbadania realnych postulatów obywateli i mieszkańców Mjanmy. Do stabilizacji sytuacji politycznej potrzebna byłaby albo mediacja pomiędzy juntą i wszystkimi stronami walczącymi lub pojawienie się lidera, którego przywództwo zjednoczyłoby tak skrajnie zróżnicowane społeczeństwo. Mogłoby to być ponowne pojawienie się Aung San Suu Kyi lub potencjalnie zupełnie nowej osoby, która przekonałaby społeczeństwo, że współpraca pomimo różnic na dłuższą metę się bardziej opłaci niż walki między sobą. Niezdolność do poprawy jest konsekwencją nawarstwienia się wielu destabilizujących okoliczności. Dopóki aktywnie trwają walki, niewiele można zrobić.
Bibliografia
Amnesty International. (2021). Mjanma: Zamach stanu, protesty i brutalna reakcja wojska. https://www.amnesty.org.pl/mjanma-zamach-stanu-protesty-i-brutalna-reakcja-wojska/
ASEAN Parliamentarians for Human Rights. (2026). Myanmar junta-backed party ‘victory’ rejected as illegitimate by Southeast Asian MPs. https://aseanmp.org/publications/post/myan mar-junta-backed-party-victory-rejected-as-illegitimate-by-southeast-asian-mps
Association of Southeast Asian Nations. (n.d.). What we do? https://asean.org/what-we-do#fundamental-principles
BBC World Service. (2026). How do journalists cover a disputed election in Myanmar? – Asia Specific podcast [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=EkMUetaT9xs
Center for Preventive Action. (2026). Civil war in Myanmar. Council on Foreign Relations. https://www.cfr.org/global-conflict-tracker/conflict/rohingya-crisis-myanmar
Constitution of the Republic of the Union of Myanmar. (2008). https://faolex.fao.org/docs/pdf/mya132824.pdf
Fisher, J. (2015). Myanmar’s 2015 landmark elections explained. BBC News. https://www.bbc.com/news/world-asia-33547036
Hutt, D. (2022). Why doesn’t the West sell weapons to Myanmar’s anti-junta rebels? The Diplomat. https://thediplomat.com/2022/02/why-doesnt-the-west-sell-weapons-to-myanm ars-anti-junta-rebels/
Independent Investigative Mechanism for Myanmar. (n.d.). ICJ – The Gambia v. Myanmar. United Nations. https://iimm.un.org/en/icj-gambia-v-myanmar
Kugiel, P. (2026). Pseudo-parliamentary elections in Myanmar: True victory for Russia and China. Polski Instytut Spraw Międzynarodowych. https://pism.pl/publications/pseudo-parliamentary-elections-in-myanmar-true-victory-for-russia-and-china
Mishra, V. (2026). Myanmar crisis deepens five years after coup, as military ballot entrenches repression. UN News. https://news.un.org/en/story/2026/01/1166866
Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. (2025). Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in Myanmar (A/80/490). https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/countries/myanmar/a-80-490-auv en.pdf
Peck, E. (2022). Why has the world forgotten about Myanmar? Harvard International Review. https://hir.harvard.edu/why-has-the-world-forgotten-about-myanmar/
Ratcliffe, R. (2025). Myanmar civil war: A quick guide to the conflict. The Guardian. https://www.theguardian.com/global-development/2025/jan/31/why-is-myanmar-embroile d-in-conflict
Reuters. (2025). Myanmar junta says voter turnout at 52% in first phase of election. https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-junta-says-voter-turnout-52-first-pha se-election-2025-12-31/
Reuters. (2026). Myanmar election delivers victory for military-backed party amid civil war. https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-election-delivers-victory-military-bac ked-party-amid-civil-war-2026-01-30/
Rohingya Refugee Response Bangladesh. (2025). 2025–26 joint response plan. https://rohingyaresponse.org/project/2025-26-jrp/
South China Morning Post. (2026). Can Myanmar’s elections bring an end to its civil war? [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=yDuRWFXPSSI
Thiha, A. (2025). How China carved up Myanmar: Beijing’s strategy to create stability through dependence. Foreign Affairs. https://www.foreignaffairs.com/asia/how-china-carved-myanmar
Topcu, N. (2020). A relationship on a pipeline: China and Myanmar. China Research Center. https://www.chinacenter.net/2020/china-currents/19-3/a-relationship-on-a-pipeline-china-and-myanmar/
U.S. Foreign Assistance. (2026). U.S. foreign assistance by country: Burma (Myanmar). https://foreignassistance.gov/cd/burma%20%28myanmar%29/2025/disbursements/1
UN News. (2019). Aung San Suu Kyi defends Myanmar from accusations of genocide at top UN court. https://news.un.org/en/story/2019/12/1053221
UN News. (2024). Myanmar: Mandatory conscription shows junta’s ‘desperation’, rights expert says. https://news.un.org/en/story/2024/02/1146802
UNHCR. (2025). Joint response plan for Rohingya humanitarian crisis in Bangladesh 2025–2026. https://data.unhcr.org/en/documents/details/115687
UNHCR. (2025). Myanmar situation regional update #5 (September–October 2025). https://data.unhcr.org/en/documents/details/119937
UNHCR. (2025). Myanmar situation. https://tiny.pl/d696hdwn7
United Nations High Commissioner for Human Rights. (2025). Background paper on Myanmar military’s plans to hold national elections. https://bangkok.ohchr.org/sites/default/files/documents/2025-12/OHCHRMyanmar-Background-paper-on-military-elections-Nov25.pdf
USA for UNHCR. (2026). Rohingya refugee crisis explained. https://www.unrefugees.org/news/rohingya-refugee-crisis-explained/
Walker, N. (2021). Myanmar: 2020 parliamentary election (Briefing Paper). House of Commons Library. https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-9127/CBP-9127.pdf
World Bank Group. (n.d.). Population, total – Myanmar (2021–2024). https://data.worldbank.org/indicator/SP.POP.TOTL?end=2024&locations=MM&start=2021
World Food Programme. (2025). WFP warns that Myanmar faces rising displacement and unacceptable hunger levels in 2026. https://www.wfp.org/news/wfp-warns-myanmar-faces-rising-displacement-and-unacceptable-hunger-levels-2026
World Food Programme. (2026). Emergency: Myanmar. https://tiny.pl/j2d70ddhs
Yumlembam, O. (2026). China’s calculated embrace of Myanmar’s flawed elections. Organisation for Research on China and Asia. https://orcasia.org/article/1543/chinas-calculated-embrace-of-myanmars-flawed-elections
Relacje Chiny – Japonia – Emilia Rybińska
Zaostrzenie relacji
W roku 2025 arena międzynarodowa mogła obserwować rozwój relacji chińsko-japońskich oraz z narastającym zaniepokojeniem dostrzegać coraz bardziej zaostrzający się konflikt. Mimo deklaracji z 22 marca 2025 roku, które padły na VI dialogu gospodarczym wysokiego szczebla Chiny-Japonia w Tokio i dotyczyły zacieśniania współpracy gospodarczej, handlowej oraz koordynacji polityki makroekonomicznej, społeczność międzynarodowa była świadkiem tego, jak relacje dyplomatyczne obu państw uległy zmianie o 180 stopni.
W październiku w Japonii odbyły się wybory parlamentarne, w wyniku których na stanowisko premiera, po Ishibie Shigeru, zaprzysiężona została Takaichi Sanae – przewodnicząca Partii Liberalno-Demokratycznej (LDP). Przedstawicielka twardego, konserwatywnego skrzydła japońskiej prawicy, często określana mianem “japońskiej Margaret Thatcher”, zdecydowanie podgrzała atmosferę w relacjach Japonia-ChRL i przyciągnęła uwagę społeczności międzynarodowej swoimi decyzjami.
Stanowisko Takaichi Sanae
Po amerykańskiej okupacji Japonii po II wojnie światowej uchwalona została pacyfistyczna konstytucja, której artykuł 9 zakazuje użycia siły jako środka rozwiązywania sporów międzynarodowych, jak również posiadania armii, floty i lotnictwa wojskowego przez Japonię. Dotychczas Siły Samoobrony Japonii pełniły przede wszystkim funkcję reagowania na klęski żywiołowe oraz uczestniczyły w misjach pokojowych.
Premier Takaichi Sanae w swoich postulatach zapowiadała jednak zamiar zwiększenia wydatków na zbrojenia Japońskich Sił Samoobrony do poziomu 2% PKB oraz rewizję konstytucji w celu jej zmilitaryzowania. Dodatkowo, 7 listopada, podczas posiedzenia parlamentu Takaichi wypowiedziała ostre słowa pod adresem Chin. Oznajmiła, że w razie jakichkolwiek działań ChRL wobec Tajwanu, Japonia wyśle siły militarne na teren sporny, powołując się na egzystencjalne zagrożenie dla bezpieczeństwa Japonii w przypadku interwencji Chińskiej Republiki Ludowej wobec wyspy.
List Chin do sekretarza generalnego ONZ
W związku ze słowami premier Takaichi Pekin wysłał list do sekretarza generalnego ONZ, Antonio Guterresa, w którym skrytykował “poważne naruszenie prawa międzynarodowego” i norm dyplomatycznych przez premier Japonii. Analitycy podkreślają zwiększenie prawdopodobieństwa interwencji Japonii w celu odstraszenia Chin oraz zapobiegania ich działaniom zbrojnym w rejonie Cieśniny Tajwańskiej. Strona chińska podkreśla zasadność swoich obaw w związku z deklaracjami premier Takaichi.
Odpowiedz Japonii
W odpowiedzi na list Pekinu Japonia skierowała pisma do Gutteresa, w których kategorycznie odrzuca chińskie oskarżenia. Podkreślono, że stanowisko Pekinu jest “niezgodne z faktami i bezpodstawne”. W liście czytamy, że Japonia od zakończenia II wojny światowej aktywnie przyczynia się do pokoju międzynarodowego, przestrzegając prawa międzynarodowego, a jej polityka bezpieczeństwa ma charakter wyłącznie obronny.
Dnia 3 grudnia premier Takaichi próbowała złagodzić napięcia, oświadczając w parlamencie, że stanowisko Tokio wobec Tajwanu nie uległo zmianie i pozostaje zgodne ze wspólnym japońsko-chińskim komunikatem z 1972 roku. Jednak zapewnienia Takaichi nie są wystarczające dla strony chińskiej, która domaga się oficjalnego wycofania jej pierwotnych “błędnych uwag”.
Obawy chińskich turystów
Po wypowiedziach premier Japonii chińskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych ostrzegło swoich obywateli przed podróżami do Azji Wschodniej, twierdząc, że słowa Takaichi zwiększają ryzyko dla ich bezpieczeństwa osobistego, a nawet życia. Ostrzeżenia te spowodowały masowe anulowania rezerwacji i biletów lotniczych, co negatywnie wpłynęło na japoński sektor turystyczny. Jest to szczególnie dotkliwe, ponieważ turyści z Chin stanowią około jedną czwartą z blisko 32 milionów wszystkich przyjazdów do Japonii.
Pierwsze sankcje
Chiny poinformowały również Japonię o zawieszeniu importu japońskich owoców morza, a na początku 2026 roku wprowadziły zakaz eksportu produktów o podwójnym zastosowaniu, które mogłyby zostać wykorzystane do celów wojskowych. Chińskie Ministerstwo Handlu oświadczyło, że zakaz ten ma na celu “zapewnienie bezpieczeństwa narodowego” i obejmie wszystkie towary mogące “zwiększyć zdolności wojskowe Japonii”. W zawiadomieniu nie sprecyzowano dokładnie, które produkty zostaną objęte restrykcjami, jednak wymienia się m.in. drony czy systemy nawigacyjne. W odpowiedzi japońskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych złożyło formalny protest wobec Chin i zażądało wycofania zastosowanych środków.
Możliwy zakaz dostarczania metali ziem rzadkich
Jako kolejną potencjalną sankcję, wskazuje się możliwość wstrzymania dostaw metali ziem rzadkich z Chin. Surowce te są kluczowe dla wielu sektorów japońskiej gospodarki, takich jak przemysł high-tech, bezpieczeństwo energetyczne czy obronność. Ze względu na wyspiarskie położenie kraju oraz bardzo ograniczony dostęp do własnych złóż Japonia jest zmuszona do importu tych surowców, co czyni ją szczególnie zależną od zagranicznych dostawców.
Przeciwdziałanie Japonii
Minister finansów Japonii – Katayama Satsuki, 12 stycznia 2026 roku podczas szczytu G7 podkreślała znaczenie metali ziem rzadkich dla japońskiej gospodarki, włączając ten temat do agendy spotkania. Takie posunięcie odzwierciedla rosnące zaniepokojenie w Japonii możliwością przerwania dostaw tych surowców.
Chiny kontrolują eksport 17 pierwiastków ziem rzadkich, kluczowych dla wielu gałęzi gospodarki. Mimo, że Japonia od 2010 roku zmniejszyła swoją zależność od chińskich dostaw, po dwumiesięcznym zawieszeniu eksportu w związku z incydentem morskim w pobliżu spornych wysp, Chiny wciąż odpowiadają za około 90% światowego przetwarzania metali ziem rzadkich i oferują je po stosunkowo niskich cenach. W związku z tym Japonia stara się zapobiec potencjalnym niedoborom tych surowców i dąży do wzmocnienia współpracy z państwami G7 w tym obszarze.
Rok 2026
Wypowiedź premier Takaichi Sanae znacząco podgrzała relacje Japonii i Chin w 2025 roku. Przypadek ten pokazuje, jak jedno przemówienie może doprowadzić do nieoczekiwanej eskalacji konfliktu i skutkować sankcjami ze strony Chin wobec Japonii. Pomimo ostrej wymiany stanowisk Tokio podkreśla priorytet bezpieczeństwa i pokoju na arenie międzynarodowej. Rok 2026 pokaże, czy konflikt będzie dalej narastał, czy też ulegnie stopniowemu uspokojeniu, a nawet wygaśnie. Stanowiska obu rządów, w zależności od woli współpracy, mogą bowiem prowadzić do różnych scenariuszy rozwoju sytuacji.
Bibliografia
Jennings, R. (2026, January 12). Japan firms seen stockpiling rare earths as Tokyo looks to G7 face China controls. South China Morning Post. https://www.scmp.com/economy/global-economy/article/3339615/japan-firms-seen-stockpiling-rare-earths-tokyo-looks-g7-face-ch ina-controls?module=perpetual_scroll_0&pgtype=article
Podskoczy, A. (2025, November 18). Zaostrza się spór Japonii i Chin o Tajwan. Chińczycy anulowali nawet 500 tysięcy lotów. Rzeczpospolita. https://www.rp.pl/transport/art43355531-zaostrza-sie-spor-japonii-i-chin-o-tajwan-chinczy cy-anulowali-nawet-500-tysiecy-lotow
Power, J. (2025, November 17). Japan’s tourism stocks plunge amid spat with China. Al Jazeera. https://www.aljazeera.com/economy/2025/11/17/japans-tourism-linked-stocks-plunge-amid-spat-with-china
Power, J. (2026, January 7). China bans export of dual-use items to Japan amid tensions over Taiwan. Al Jazeera. https://www.aljazeera.com/news/2026/1/7/china-bans-export-of-dual-use-items-to-japan-amid-tensions-over-taiwan
Yamaguchi, M. (2026, January 6). China bans sales to Japan of goods that have military uses. AP News. https://apnews.com/article/china-japan-exports-ban-military0ea90fa798771c9fb 650422ca3e21e09
